कायेन वाचा मनसेन्द्रियैर्वा बुद्धयात्मना वाऽनुसृतः स्वभावात् ।

करोति यद्यत्सकलं परस्मै नारायणायेति समर्पयेत्तत् ॥३६॥

हेतुक अथवा अहेतुक । वैदिक लौकिक स्वाभाविक ।

भगवंतीं अर्पे सकळिक । या नांव देख ’भागवतधर्म’ ॥४७॥

उदकीं तरंग अतिचपळ । जिकडे जाय तिकडे जळ ।
तैसें भक्ताचें कर्म सकळ । अर्पे तत्काळ भगवंतीं ॥४८॥

ये श्लोकींचें व्याख्यान । पहिलें मानसिक अर्पण ।

पाठीं इंद्रियें बुद्धि अभिमान । कायिक जाण श्लोकान्वयें ॥४९॥

भागवतधर्माची निजस्थिती । मन बुद्धि चित्त अहंकृती ।

आदिकरुनि इंद्रियवृत्ती । भगवंतीं अर्पिती तें ऐक ॥३५०॥

बाधूं न शके स्वधर्मकर्म । ऐक राया त्याचें वर्म ।

मनीं प्रगटला पुरुषोत्तम । अतिनिःसीम निजबोधें ॥५१॥

म्हणोनि संकल्पविकल्प । अवघे जाहले भगवद्रूप ।

यालागीं भक्त नित्य निष्पाप । सत्यसंकल्प हरिदास ॥५२॥

जेवीं बुद्धिबळांचा खेळ । राजा प्रधान गजदळ ।

अवघे काष्ठचि केवळ । तेवीं संकल्प सकळ भगवद्रूप ॥५३॥

जो जो संकल्प कामी कामु । तो तो होय आत्मारामु ।

तेथ भजनाचा संभ्रमु । अतिनिःसीमु स्वयें वाढे ॥५४॥

जागृति सुषुप्ती स्वपन । तिहीं अवस्थां होय भजन ।

तेथ अखंड अनुसंधान । निजबोधें पूर्ण ठसावलें अंगीं ॥५५॥

मना होतां समाधान । समाधानें अधिक भजन ।

पूर्ण बाणलें अनुसंधान । ध्येय-ध्याता-ध्यान समरसें भजे ॥५६॥

तुर्या साक्षी उन्मनी । याही लाविल्या भगद्भजनीं ।

जंववरी अवस्थापणीं । आपआपणीं मुकल्या नाहीं ॥५७॥

ऐसा भावनेवीण उपजे भावो । तो तो तत्काळ होय देवो ।

मग अर्पणाचा नवलावो । न अर्पितां पहा हो स्वयें होय ॥५८॥

स्वरुपें मिथ्या केलें स्वप्न । जागृती सोलूनि काढिलें ज्ञान ।

निवडोनि सुषुप्तिसुखसमाधान । तिहींतें पूर्ण एकत्र केलें ॥५९॥

तये स्वरुपीं सगळें मन । स्वयेंचि करी निजात्मार्पण ।

तेथींचें सुखसमाधान । भक्त सज्ञान जाणती स्वयें ॥३६०॥

यापरी मानसिक जाण । सहज स्वरुपीं होय अर्पण ।

आतां इंद्रियांचें समर्पण । होय तें लक्षण ऐक राया ॥६१॥

दीपु लाविजे गृहाभीतरीं । तोचि प्रकाशे गवाक्षद्वारीं ।

तेवीं मनीं प्रगटला श्रीहरी । तोचि इंद्रियांतरीं भजनानंदु ॥६२॥;

तोचि इंद्रियव्यापार । सांगिजती सविस्तर ।

स्वाभाविक इंद्रियव्यवहार । भजनतत्पर परब्रह्मीं ॥६३॥

जंव दृष्टि देखे दृश्यातें । तंव देवोचि दिसे तेथें ।

यापरी दृश्यदर्शनातें । अर्पी भजनसत्ते दृष्टीचा विषयो ॥६४॥

दृश्य द्रष्टा आणि दृष्टी । देखतां तिन्ही एकवटी ।

सहजें ब्रह्मार्पण ते दृष्टी । भक्त जगजेठी यापरी अर्पी ॥६५॥

दृश्य प्रकाशी दृश्यपणें । तेंचि दृष्टीमाजीं होय देखणें ।

ऐसेनि अभिन्नपणें । दर्शनार्पणें भजती भक्त ॥६६॥

हे एकपणीं तीनही भाग । तिन्हीमाजीं एक अंग ।

ऐसें जें देखणें चांग । त्याचि अर्पणें साङग सहजें अर्पी ॥६७॥

नाना पदार्थ प्रांजळे । नीच नवे देखती डोळे ।

परी अर्पणाचे सोहळे । निजात्ममेळें अर्पिती स्वयें ॥६८॥

यापरी दृष्टीचें दर्शन । भक्त करिती ब्रह्मार्पण ।;

आतां श्रवणाचें अर्पण । अर्पी तें लक्षण ऐक राया ॥६९॥

जो बोलातें बोलविता । तोचि श्रवणीं झाला श्रोता ।

तोचि अर्थावबोधु जाणता । तेथें ब्रह्मार्पणता सहजेंचि ॥३७०॥

शब्दु शब्दत्वें जंव उठी । तंव शब्दविता प्रगटे पाठींपोटीं ।

तेणें अकृत्रिम भजन उठी । ब्रह्मार्पणमिठी श्रवणीं पडे ॥७१॥

शब्दबोलासवें अर्थवाढी । तंव शब्दविता घे शब्दार्थगोडी ।

तेणें हरिभजनीं आवडी । स्वयें उठी गाढी श्रवणार्पणेंसीं ॥७२॥

शब्द जंव कानीं पडे । तंव शब्दार्थें भजन वाढे ।

बोलवित्याच्या अंगा घडे । अर्पण उघडें करितांचि ॥७३॥

बोलासी जो बोलविता । त्यासीं दृढ केली एकात्मता ।

तें भजन चढे श्रवणाच्या हाता । ब्रह्मार्पणता निजयोगें ॥७४॥

सद्गुरुवचन पडतां कानीं । मनाचें मनपण विरे मनीं ।

तेंचि श्रवण ब्रह्मार्पणीं । भगवद्भजनीं सार्थकता ॥७५॥

श्रवणेंचि यापरी श्रवण । करितां उठिलें ब्रह्मार्पण ।

हेतुरहित भगवद्भजन । स्वभावें जाण स्वयें होत ॥७६॥;

भजनें तुष्टला जगन्निवास । होय वासाचा निजवास ।

मग घ्राणद्वारा परेश । भोगी सुवास ब्रह्मार्पणेंसीं ॥७७॥

जो सुमना सुमनपण जोडी । तो घ्राणाचेंही घ्राण होय आवडी ।

मग नाना सुवासपरवडी । ब्रह्मार्पणप्रौढीं निजभोग अर्पी ॥७८॥

वासाचा अवकाश होय आपण । घ्राणीं ग्राहकपणें जाण ।

तो भोगुचि स्वयें संपूर्ण । कृष्णार्पण सहज होतु ॥७९॥;

रसना रस सेवूं जाये । तंव रसस्वादु देवचि होये ।

मग रसनेमाजीं येऊनि राहे । ब्रह्मार्पणें पाहे रसभोगवृत्ती ॥३८०॥

जे जे रसना सेवी गोडी । ते ते हरिरुपें धडफुडी ।

स्वादा येऊनि रोकडी । ब्रह्मार्पणपरवडी निजभोग अर्पी ॥८१॥

रस-रसना-रसस्वादु । त्रिविधभेदें निजअभेदु ।

रससेवनीं परमानंदु । स्वानंदकंदु वोसंडे ॥८२॥

कटु मधुर नाना रस । रसना सेवी सावकाश ।

परी तो अवघा ब्रह्मरस । स्वादीं सुरस परमानंदु ॥८३॥

यापरी रसीं रसना । भोगें रतली कृष्णार्पणा ।;

आतां स्पर्शविषयरचना । अर्पे ब्रह्मार्पणा तें ऐक राया ॥८४॥

स्पर्श घेइजे निजदेहीं । तंव देहींच प्रगटे विदेही ।

मग स्पर्शी जें जें कांहीं । तो तो भोगु पाहीं ब्रह्मार्पणें उठी ॥८५॥

स्पर्शास्पर्शें जें स्पर्शिजे । तंव स्पर्शावया नाडळे दुजें ।

तेणें एकपणाचेनि व्याजें । कृष्णार्पणवोजें भजन प्रगटे ॥८६॥

तेथ जो जो घेईजे पदार्थु । तो तो पदार्थु होय समर्थु ।

तेणेंचि भजनें परमार्थु । निजस्वार्थु निजभक्तां ॥८७॥;

द्यावया कांहीं देवा जाये । तंव देतां भजन कैसें होये ।

देतें घेतें दान स्वयें । देवोचि होये निजांगें ॥८८॥;

जेउतें जेउतें चालवी पाये । तो तो मार्गु देवोचि होये ।

मग पाउलापाउलीं पाहे । निजभजन होये ब्रह्मार्पणेंशीं ॥८९॥

चरणा चरणा निजगती । तोचि निजांगें क्षितीची क्षिती ।

चालतां तैशिया युक्ती । सहज ब्रह्मस्थिति निजकर्में अर्पी ॥३९०॥;

बोल बोलवितिया वदनीं भेटी । बोलणें लाजे त्याचिया दृष्टी ।

ते लाज गिळून बोलणें उठी । निजभजनपुष्टी ब्रह्मार्पणेंसीं ॥९१॥

शब्द मावळे निःशब्दीं । निःशब्दचि बोलिजे शब्दीं ।

तोचि अर्पणाचा विधी । जाण त्रिशुद्धी समर्पितेनिशीं ॥९२॥

बोलु बोलविता बोलाआंतु । तो बोलु अर्पणेंसींच येतु ।

ऐसा शब्देंचि भजनार्थु । प्रकटे परमार्थु ब्रह्मार्पणेंसीं ॥९३॥;

ऐसा मनें-कर्में-वचनें । जो दृढावला भगवद्भजनें ।

तेंचि भजन अभिमानें । निजनिर्वाणें दृढ धरी ॥९४॥

तरंग समुद्राआंतौता । म्हणे माझेनि मेघु तत्त्वतां ।

जगातें निवविता जीवविता । तृषा हरिता चातकांची ॥९५॥

माझेनि सस्यें पिकती । माझेनि सरिता उसळती ।

मागुती मजमाजीं मिळती । समरसती सिंधुत्वें ॥९६॥

तेवीं मुळींचें पूर्णपण । पावोनि भजे अभिमान ।

त्याचे भजनाचें लक्षण । सावधान अवधारीं ॥९७॥

म्हणे मी सकललोककर्ता । कर्म करोनि अकर्ता ।

मी सर्वभोगभोक्ता । नित्य अभोक्ता मी एकु ॥९८॥

सकळ लोकीं माझी सत्ता । सकळीं सकळांचा नियंता ।

सकळां सकळत्वें मी प्रकाशिता । होय मी शास्ता सकळिकांचा ॥९९॥

सकळां भूतीं मी एकु । मीचि व्याप्य व्यापकु ।

जनिता जनयिता जनकु । न होनि अनेकु जगद्रूप मी ॥४००॥

मी देवांचा आदिदेवो । देवीं देवपणा माझाचि भावो ।

व्ययामाजीं मी अज अव्ययो । अक्षरीं अक्षरभावो माझेनि अंगें ॥१॥

ईश्वरीं जे जे सत्ता । ते ते माझी समर्थ्यता ।

भगवंतीं भगवंतता । जाण तत्त्वतां माझेनि ॥२॥

मी आपरुपीं आपु । मी प्रकृतिपुरुषांचा बापु ।

सृष्टिरचनेचा संकल्पु । निर्विकल्प पैं माझा ॥३॥

मी आदीची अनादि आदी । मी समाधीची निजसमाधी ।

निजशुद्धीसी माझेनि शुद्धी । यापरी त्रिशुद्धी अभिमानार्पण ॥४॥

मी अजन्मा न जन्मोनि जन्में । मी अकर्मा न करोनि करीं कर्में ।

माझेनि योगें पुरुषोत्तमें । पाविजे महिमे उत्तमत्वाचे ॥५॥

सच्छब्दें माझें अंग । चिच्छब्दें मीचि चांग ।

न होनियां तिन्ही भाग । आनंद निर्व्यंग तोचि मी ॥६॥

माझेनि सूर्यदृष्टी डोळस । मजमाजीं चिदाकाशाचा अवकाश ।

माझेनि अंगें जगन्निवास । सावकाश नांदतु ॥७॥

अजा अजपणें मी अज । निःशेष निर्बीजां मी बीज ।

माझेनि निजांगें निज । निजभोज स्वयें नाचे ॥८॥

अधिष्ठाना मजमाजीं अधिवासु । मी जगदीशाचा पूर्ण ईशु ।

मी परम पुरुषाचाही पुरुषु । परेशा परेशु मीच स्वयें ॥९॥

असंत माझेनि संत होये । अचित्‌ माझेनि चिदत्व लाहे ।

निजानंदासीही पाहें । आनंदु निर्वाहे माझेनि ॥४१०॥

मी सकळ सिद्धींची निजसिद्धी । मी सर्वांगदेखणी बुद्धीची बुद्धी ।

मोक्ष म्हणणें तोही उपाधी । जाण त्रिशुद्धी माझेनि ॥११॥

मी साचार निजधर्म । मजमाजीं ब्रह्म विसरे कर्म ।

ब्रह्मसमाधीचें परब्रह्म । निजनिःसीम मीच मी ॥१२॥

हरि-हर-ब्रह्मा निजनिर्धारीं । हेही माझे अंशांशधारी ।

मी दशावतारांचा अवतारी । माझी निजथोरी मीही नेणें ॥१३॥

ऐसिया नाना विवंचना । अभिमानें भजे भगवद्भजना ।

’ब्रह्माहमस्मि’ दृढ भावना । आपण आपणा पूर्णत्वें अर्पी ॥१४॥

जीव घालूनि पूर्णत्वाआंतु । जें जें अभिमान कल्पितु ।

तें तें साचचि स्वयें होतु । तेंही पूर्णत्व अर्पितु निजपूर्णत्वीं ॥१५॥

’ब्रह्महमस्मि’ नुसधें वचन । ये अहंते नाम भगवद्भजन ।

मा हा तंव तद्रूप होऊन । भजे अभिमान ब्रह्मार्पणेंसीं ॥१६॥;

सांडूनि देहबुद्धीचा केरु । भजनें उठिला अहंकारु ।

तो अपरोक्ष निजसाक्षात्कारु । पावूनि पूर्ण निर्धारुअ पूर्णत्वें वते ॥१७॥

म्हणौनि मनना मीचि मनन । स्मरणा मीचि नित्य स्मरण ।

चित्तासी मी निजचिंतन । चिंत्यधर्मेंवीण सर्वदा ॥१८॥

ज्याची सहसा प्राप्ति नव्हे । तें निजचित्तेंचि चिंतावें ।

तंव अप्राप्तीची प्राप्ति पावे । चित्त निजानुभवें सहज भजतां ॥१९॥

तेव्हां निश्चितें जें जें चिंती चित्त । तें तें स्वयेंचि होय समस्त ।

या प्रतीतीं चित्त भजत । ब्रह्मार्पणयुक्त निजबोधें ॥४२०॥

नाथिलें चिंती ते ’अतिचिंता’ । आथिलें चिंती ते ’निश्चिंतता’ ।

आथी नाथी सांडिली चिंता । सहजें न भजतां भजन होये ॥२१॥

चित्त चिंत्य आणि चिंतन । यापरी तिहींस जाहलें समाधान ।

तें समाधानही कृष्णार्पण । सहजीं संपूर्ण स्वयें होये ॥२२॥;

ऐसिया भगवद्भजनविधीं । भजनशील झाली बुद्धी ।

तैं सकळ कर्मी समाधी । जाण त्रिशुद्धी स्वयें झाली ॥२३॥

कर्माचरणीं समाधी । एक म्हणती न घडे कधीं ।

ते पावले नाहीं निजात्मबोधीं । जाण त्रिशुद्धी विदेहा ॥२४॥

ताटस्थ्या नांव समाधी । म्हणे त्याची ठकली बुद्धी ।

ते समाधी नव्हे त्रिशुद्धी । जाणावी नुसधी मूर्च्छा आली ॥२५॥

ताटस्थ्यापासूनि उठिला । तैं तो समाधीस मुकला ।

तेव्हां एकदेशी भावो आला । मंदही या बोला न मानिती सत्य ॥२६॥

समाधी आणि एकदेशी । बोलतां बोलणें ये लाजेसी ।

सत्य मानी ते शब्दपिशी । शुद्ध स्वरुपासी अनोळख ॥२७॥

येथें प्राचीन अतिसमर्थ । तें मूर्च्छा आणोनि करी तटस्थ ।

वांचूनि चालते बोलते समाधिस्थ । जाण पां निश्चित वसिष्ठादिक ॥२८॥

पाहें पां देवर्षि नारदु । विनोदें न मोडे समाधिबोधु ।

याज्ञवल्क्याचा समाधिसंबंधु । ऋषिप्रसिद्धु परीक्षा केली ॥२९॥

स्वरुप देखोनि मूर्च्छित जाहला । तो आपणियां आपण तरला ।

स्वयें तरुनि जन उद्धरिला । तो बोधु प्रकाशिला शुकवामदेवीं ॥४३०॥

यालागीं समाधि आणि व्युत्थान । या दोनी अवस्थांसहित जाण ।

बुद्धी होये ब्रह्मार्पण । अखंडत्वें पूर्ण परमसमाधि ॥३१॥

अर्जुना देऊनि निजसमाधी । सवेंचि घातला महायुद्धीं ।

परी तो कृष्ण कृपानिधी । ताटस्थ्य त्रिशुद्धी नेदीच स्पर्शों ॥३२॥

सकळ कर्मी समाधी । हे सद्गुरुचि बोधी बुद्धी ।

तरी युद्धींही त्रिशुद्धी । निजसमाधी न मोडे ॥३३॥

बुद्धीं आकळलें परब्रह्म । तैं अहैतुक चाले कर्म।

हेंचि बुद्धीचें अर्पण परम । इतर तो भ्रम अनुमानज्ञान ॥३४॥

स्वरुपीं दृष्टी निरवधी । अनवच्छिन्न समानबुद्धी ।

कर्माकर्मी अज्ञान न बाधी । ’परमसमाधी’ तिये नांव ॥३५॥

निःशेष गेलिया देहबुद्धी । स्वरुपपणें फुंज न बाधी ।

कर्माकर्मी अज्ञान न बाधी । ते ’परमसमाधी’ निर्दुष्ट ॥३६॥

ते स्वरुपीं निरवधी । भजनशीळ झाली बुद्धी ।

ते सकळ कर्मी समाधी । निजार्पणविधी स्वयें जाहली ॥३७॥

जेथें शमली मनाची आधी । ते जाणावी ’परमसमाधी’ ।

समाधी घेणें ते देहबुद्धी । काष्ठ तें त्रिशुद्धी मूर्च्छितप्राय ॥३८॥;

मनासी ठाउकें नसे । इंद्रियीं व्यापारु तरी दिसे ।

कर्म निपजे जें ऐसें । तें जाणिजे आपैसें ’कायिक’ ॥३९॥

श्वासोच्छवासांचे परिचार । कां निमेषोन्मेषांचे व्यापार ।

तेही नारायणपर । केले साचार निजस्वभावें ॥४४०॥

तरी देहगेहवर्णाश्रमें । स्वभागा आलीं जीं जीं कर्में ।

तीं तीं आचरोनि निजधर्में । पूर्वानुक्रमें अनहंकृती ॥४१॥

साकरेचें कारलें प्रौढ । तें देठू-कांटेनशीं सर्वही गोड ।

तेवीं इंद्रियकर्मगूढ । स्वादिष्ठ सदृढ ब्रह्मार्पणें ब्रह्मीं ॥४२॥

कर्मकलापु आघवा । आचरोनि आणी गौरवा ।

परी कर्तेपणाचिया गांवा । अहंभावा स्पर्शेना ॥४३॥

मजपासून झालें सत्कर्म । माझा आचार अति उत्तम ।

म्यां निरसिलें मरणजन्म । हा स्वभावें देहधर्म उठोंचि नेणे ॥४४॥

देहसंगें तरी वर्तणें । परी देहधर्म धरुं नेणे ।

देहस्वभाव लक्षणें । ब्रह्मार्पणें विचरती ॥४५॥

देहधर्माचा नुठे फांटा । ज्ञानगर्वाचा न चढेचि ताठा ।

यालागीं सहज भजनामाजिवटा । झाला तो पैंठा अनहंकृती ॥४६॥

त्यापासूनि जें जें निपजे । तें तें देवो म्हणे माझें खाजें ।

यालागीं ब्रह्मार्पणवोजें । त्याचे स्वभाव सहजें नार्पितां अर्पिती ॥४७॥

परिसाचे कसवटीवर्‍हें । जें जें लागे तें तें साडेपंधरें ।

तेवीं निपजे जें जें शरीरें । तें तें खरें परब्रह्म ॥४८॥

त्याचा खेळु तेंचि महापूजन । त्याची बडबड तेंचि प्रिय स्तवन ।

त्याचे स्वभावीं स्वानंदपूर्ण । श्रीनारायण सुखावे ॥४९॥

तो जेउती वास पाहे । आवडीं देवो तेउता राहे ।

मग पाहे अथवा न पाहे । तरि देवोचि स्वयें स्वभावें दिसे ॥४५०॥

तयासी चालतां मार्गें । तो मार्गु होइजे श्रीरंगें ।

तो देवाचिया दोंदावरी वेगें । चाले सर्वांगें डुल्लत ॥५१॥

जें जें कर्म स्वाभाविक । तें तें ब्रह्मार्पण अहेतुक ।

या नांव भजन निर्दोख । ’भागवतधर्म’ देख या नांव ॥५२॥

स्वाभाविक जें वर्तन । तें सहजें होय ब्रह्मार्पण ।

या नांव शुद्ध आराधन । भागवतधर्म पूर्ण जाण राया ॥५३॥

यापरी भगवद्भजनपथा । भय नाहीं गा सर्वथा ।

’अभय’ पुशिलें नृपनाथा । तें जाण तत्त्वतां भजनें होय ॥५४॥

येथें भयाचें कारण । राया तूं म्हणशील कोण ।

तेंही सांगों सावधान । ऐक श्रवणसौभाग्यनिधी ॥५५॥;

आपण साहित्यिक आहात ? कृपया आपले साहित्य authors@bookstruckapp ह्या पत्त्यावर पाठवा किंवा इथे signup करून स्वतः प्रकाशित करा. अतिशय सोपे आहे.
Please join our telegram group for more such stories and updates.telegram channel

Books related to श्रीएकनाथी भागवत


चिमणरावांचे चर्हाट
नलदमयंती
सुधा मुर्ती यांची पुस्तके
श्यामची आई
झोंबडी पूल
सापळा
गांवाकडच्या गोष्टी
 भवानी तलवारीचे रहस्य
खुनाची वेळ
अश्वमेध- एक काल्पनिक रम्यकथा
लोकभ्रमाच्या दंतकथा
संभाजी महाराज - चरित्र (Chava)
शिवाजी सावंत
कथा: निर्णय
पैलतीराच्या गोष्टी