नैतन्मनो विशति वागुत चक्षुरात्मा, प्राणेन्द्रियाणि च यथाऽनलमर्चिषः स्वाः ।

शब्दोऽपि बोधकनिषेधतयात्ममूल-मर्थोक्तमाह यदृते न निषेधसिद्धिः ॥३६॥

वैकुंठ कैलास क्षीराब्धी । मन कल्पी कल्पनाविधी ।

परी आत्मा कल्पावया त्रिशुद्धी । मनबुद्धयादी सरेना ॥६४७॥

स्वयें कल्पीं त्रिभुवन । तें स्वरूपीं रिघों न शके मन ।

बुद्धि निश्चयात्मक पूर्ण । तीसही जाण अगम्य वस्तु ॥६४८॥

जें मनबुद्धि‍अगोचर । तें वाचेसी अति दुस्तर ।

वस्तु नव्हे शब्दगोचर । परात्पर परब्रह्म ॥६४९॥

मोटे बांधतां आकाशातें । चारी पालव पडती रिते ।

तेवीं शब्दें बोलावें वस्तूतें । तंव शब्द शब्दार्थें निर्धर्म ॥६५०॥

प्राणाचेनि निज ढाळें । जे कां क्रियाशक्ति चळे ।

ते क्रियेसी वस्तु नातळे । मा इंद्रियां आकळे कैसेनी ॥६५१॥

जेवीं थिल्लरा‍आंतौता । बिंबोनि वोला नव्हे सविता ।

तेवीं मनबुद्धि‍इंद्रियांपरता । जाण तत्त्वतां परमात्मा ॥६५२॥

जो मनाचें अनादि मन । जो बुद्धीची बुद्धि सज्ञान ।

जो नयनाचें आदि नयन । जो श्रवणाचें श्रवण सावधानत्वें ॥६५३॥

जो घ्राणाचें निजघ्राण । जो रसनेची रसना आपण ।

जो त्वचेची निजत्वचा पूर्ण । जीवाच जो जाण जीवु स्वयें ॥६५४॥

जो इंद्रियांचा प्रकाशिता । जो कर्म करोनि अकर्ता ।

तो इंद्रियीं इंद्रियार्था । विषयी सर्वथा हों नेणे ॥६५५॥

जेथ बुद्धीची दृष्टि न वळंघे । तेथे मन मनपणें केवीं रिघे ।

मा श्रवणनयनघ्राणयोगें । विषयसंयोगें केवीं भेटे ॥६५६॥

जेथ प्राणशक्ति न चले पुढें । जेथ वाचा स्वयें लाजिली मुरडे ।

मा कर्मेंद्रियांसी कोणीकडे । पवाडु पुढें जोडेल ॥६५७॥

अग्नीपासूनि आह्या अनेग । क्षणक्षणां निघती चांग ।

परी आह्यांमाजीं अग्नींचें अंग । सर्वथा साङग प्रगटेना ॥६५८॥

कां सूर्यापासून सूर्यकांत । प्रकाशती असंख्यात ।

परी सूर्यकांता‍आंत । कदा भास्वत प्रगटेना ॥६५९॥

जेवीं सिंधूपासूनि तरंग । प्रकाशति अति अनेग ।

परी तरंगीं सिंधूचें अंग । सर्वथा साङ्‍ग पगटेना ॥६६०॥

तेवीं ब्रह्मापासोनि करणें । प्रकाशती अनेकपणें ।

तरी त्या इंद्रियां ब्रह्म जाणणें । हें जीवें प्राणें घडेना ॥६६१॥

जरी केळापासूनि केळी निपजे । कां साखरेपासूनि ऊंस उपजे ।

तरी इंद्रियीं ब्रह्म जाणिजे । हें न ये निजवोजें ब्रह्मादिकां ॥६६२॥

आशंका ॥ इंद्रियीं नव्हे ब्रह्मज्ञान ।

तैं जीवाचें भवबंधन । कदा काळीं न तुटे जाण ।

जन्ममरण अनिवार ॥६३॥

’शब्दादेवापरोक्षमति’ । ऐशी श्रुतिशास्त्र-उपपत्ति ।

तेही मिथ्या वाटे वदंती । ऐसें तूं निश्चितीं मानिसी राया ॥६६४॥

तेही अर्थींचें निरूपण । ऐक राया सावधान ।

शब्द निमोनि आपण । दे ब्रह्मज्ञान जीवासी ॥६६५॥

(पूर्वील श्लोकार्ध ) -

शब्दोपिबोधकनिषेधतयात्ममूलमर्थोक्तमाह यदृते न निषेधसिद्धिः’ ॥

जीवु सोडवावया होडा । शब्दें सवेग उचलिला विडा ।

तेणें घेतां तत्त्वांचा झाडा । आपणही पुढां निमाला ॥६६६॥

श्रुति ’नेते नेते’ येणें शब्दें । अतद्यावृत्तिनिषेधबोधें ।

परी साक्षात् वेदानुवादें । निज वस्तु शब्दें न बोलवे ॥६६७॥

शब्दासी जें वाच्य नोहे । तेंचि परब्रह्म जाणावें ।

तेथील जो खुणे पावे । तो ब्रह्म सद्भावें स्वयें होय ॥६६८॥

श्रुति ’नेति नेति’ येणें वचनें । शब्द निषेधूनि वस्तु दावणें ।

शब्दीं निःशब्द जो लक्षूं जाणे । तेणें पावणें परब्रह्म ॥६६९॥

शब्दु निजनिषेधें जें बोधी । तेथ समरसे ज्याची बुद्धि ।

तेंचि परब्रह्म गा त्रुशुद्धि । निषेधावधि तो ठावो ॥६७०॥

शब्द निमोनि सर्वशक्तीं । जीवासी दे ब्रह्मप्राप्ति ।

’शब्दादेवापरोक्षेति’ । जाण निश्चितीं या नांव ॥६७१॥

वाचा निःशेष निवर्ते । मन बुद्धि न पवे जेथें ।

तेचि अवधि निषेधातें । ’परब्रह्म’ त्यातें बोलिजे ॥६७२॥

जें वाचेचें वदवितें । परी वाचा वदों न शके ज्यातें ।

जें मनबुद्धयादिकां जाणतें । परी मन बुद्धि ज्यातें नेणती ॥६७३॥

जें नयनातें दाखवितें । परी नयन न देखती ज्यातें ।

जें श्रवणघ्राणांतें चेतवितें । परी श्रवण घ्राण ज्यातें नेणती ॥६७४॥

एवं सर्वांचें जाणतें । परी सर्व सर्वथा नेणे ज्यातें ।

ज्यासी जाणावयालागीं येथें । आणिक जाणतें असेना ॥६७५॥

ऐसें स्वसंवेद्य निजज्ञातें । ज्यासी दुजें नाहीं जाणतें ।

शब्द रिघावया तेथें । रिगमु त्यातें असेना ॥६७६॥

जें कृश ना पुष्कळ । जें वक्र ना वर्तुळ ।

जें सूक्ष्म ना नव्हे स्थूळ । वस्तु केवळ निर्विकार ॥६७७॥

ज्यासी नाहीं रूपगुण । ज्यासी नाहीं आश्रमवर्ण ।

ज्यासी नाहीं मीतूंपण । ज्यासी जन्म-मरण असेना ॥६७८॥

जें हळुवट ना गहिंस । जें चिवळ ना सपोस ।

जें वसतें ना वोस । जें का निःशेष निर्धर्म ॥६७९॥

जें र्‍हस्व ना मोठें । जें वडील ना धाकुटें ।

जें विचारितां विवेकवाटे । विवेकुही आटे निःशेष ॥६८०॥

ज्यासी आदि ना अंतु । जे मध्यस्थितीरहितु ।

जें गुण ना गुणातीतु । अच्युतानंतु अद्वयत्वें ॥६८१॥

त्या स्वरूपाचा वचनपाठ । करावया वेदें केली खटपट ।

तेथ श्रतीचाही बोभाट । लाजिला करूनि कष्ट नेतिनेतिवादें ॥६८२॥

वेदु काय नेणोनि परतला । जाणोनि न बोलिवेचि बोला ।

याचिलागीं तो मौनावला । तटस्थ ठेला निःशब्दें ॥६८३॥

वेदें धरितां दृढ मौन । शास्त्रें भांबावलीं जाण ।

तिहीं धरोनि मताभिमान । करिती वल्गन अतिवादें ॥६८४॥

’शब्दांतीं ब्रह्मज्ञान’ । हे वेदें पावोनि पूर्ण खूण ।

शब्दें शब्द निषेधून । दृढ मौन तेणें धरिलें ॥६८५॥

वेदरायें धरितां मौन । शास्त्रें भांबावलीं जाण ।

शोधितां शब्दांचें रान । निजसमाधान न पावती ॥६८६॥

ज्यासी शब्दांतीं ब्रह्मप्राप्ति । त्यासी दर्शनें ऐक्या येती ।

शास्त्रें स्वयेंचि समजतीं । ऐक्यें त्रिजगती आभासे ॥६८७॥

ब्रह्म एकाकी अद्वयस्थिति । तुवांचि दाविली उपपत्ति ।

तेथें ऐक्यरूपें त्रिजगती । म्हणसी कवणाप्रती आभासे ॥६८८॥

ज्याची तुटली वासनाफांसोटी । विराली अहंकाराची गांठी ।

प्रारब्ध उतरलें देहाचे तटीं । त्यासी ऐक्यें सृष्टी आभासे ॥६८९॥

त्याच्या अनुभवाची गोड गोष्टी । सांगावया उल्हास पोटीं ।

पिप्पलायनु स्वानंदतुष्टी । ब्रह्मैक्यें सृष्टी वाखाणी ॥६९०॥

आपण साहित्यिक आहात ? कृपया आपले साहित्य authors@bookstruckapp ह्या पत्त्यावर पाठवा किंवा इथे signup करून स्वतः प्रकाशित करा. अतिशय सोपे आहे.
Please join our telegram group for more such stories and updates.telegram channel

Books related to श्रीएकनाथी भागवत


चिमणरावांचे चर्हाट
नलदमयंती
सुधा मुर्ती यांची पुस्तके
श्यामची आई
झोंबडी पूल
सापळा
गांवाकडच्या गोष्टी
 भवानी तलवारीचे रहस्य
खुनाची वेळ
अश्वमेध- एक काल्पनिक रम्यकथा
लोकभ्रमाच्या दंतकथा
संभाजी महाराज - चरित्र (Chava)
शिवाजी सावंत
कथा: निर्णय
पैलतीराच्या गोष्टी