श्रीभगवानुवाच ।

मयोदितेष्ववहितः स्वधर्मेषु मदाश्रयः ।

वर्णाश्रमकुलाचारमकामात्मा समाचरेत् ॥१॥

पूर्वीं वेदरूपें वर्णाश्रम । मीचि बोलिलों स्वधर्म ।

पंचरात्रादि वैष्णवधर्म । हें उपासनावर्म गुह्य माझें ॥४४॥

जो वर्ण जो आश्रम । तेणेंचि ते करावे स्वधर्म ।

आचरतां परधर्म । दुःख परम पाविजे ॥४५॥

उद्धवा येथ जाण । कर्ता पाहिजे सावधान ।

ते सावधानतेचें लक्षण । अतिविचक्षण जाणती ॥४६॥

कर्म चतुर्विध येथ । 'नित्य' आणि नैमित्त ।

काम्य आणि प्रायश्चित्त । जाण निश्चित विभाग ॥४७॥

येथ कर्म आचर निश्चिती । सावधान राखावी वृत्ती ।

आचरावयाची व्युत्पत्ती । विचित्र स्थिती सांगेन ॥४८॥

नित्य आणि नैमित्तिक । हें कर्म जाण आवश्यक ।

सांडोनियां फलाभिलाख । विधिप्रमुख आचरावें ॥४९॥

नित्यकर्म अधिक वाढे । तैं नैमित्तिकाचे आंग चढे ।

काम्य उचंबळलें विषयचाडें । तैंचि पडे निषिद्धी ॥५०॥

फलाभिलाषेंविण । नित्य नैमत्तिक जाण ।

करावें गा कृष्णार्पण । अर्पिती खूण जाणोनि ॥५१॥

काम्य कर्म आवश्यक । त्यजावें गा निःशेष ।

जेवीं कां वमिलें वमक । परतोनि लोक न पाहती ॥५२॥

समूळीं कामनेतें दंडावें । तैंचि काम्य कर्म सांडावें ।

येर्‍हवीं कार्मत्यागु न संभवे । कामना जीवें राखतां ॥५३॥

अंतरीं अनिवार कामना । बाह्य विरक्ती दावी जना ।

ते सविया विटंबना । त्यागु विचक्षणा तो नव्हे ॥५४॥

कामाचेनि अधिक मदें । कर्में निपजती निषिद्धें ।

समूळ कामनेचेनि छेदें । सर्व निषिद्धें मावळती ॥५५॥

अथवा देखतांचि निषिद्ध दिठीं । जो हरिनामें गर्जत उठी ।

निषिद्ध पळे बारा वाटीं । प्रायश्चित्तकोटी हरिनामें ॥५६॥

जेथ हरिनामाचे उमाळे । तेथ निषिद्ध तत्काळ जळे ।

निषिद्ध अभक्तां आदळे । भक्तांजवळें तें न ये ॥५७॥

काम्यनिषिद्धाची कथा । भक्तांसी नातळे सर्वथा ।

भगवंतु रक्षी निजभक्तां । दोषु तत्त्वतां त्यां नाहीं ॥५८॥

नामें प्रायश्चित्तांच्या कोटी । हे म्यां सांगितली गुह्य गोठी ।

प्रकट न करावी सृष्टीं । गुप्त पोटीं राखावी ॥५९॥

काम्यनिषिद्धाचे त्याग । तुज म्यां सांगीतले सांग ।

नित्यनैमित्तविभाग । तोही विनियोग परियेसीं ॥६०॥

मदर्पणें आवश्यक । करावें नित्यनैमित्तिक ।

तेंचि चित्ताचें शोधक । साधन मुख्य परमार्थी ॥६१॥

एक म्हणती स्वधर्म निर्फळ । वर्म नेणतीच ते बरळ ।

स्वधर्में होय जन्म सफळ । परमार्थफळ स्वधर्मीं ॥६२॥

किडाळ झाडावया दृष्टीं । रज देऊनि पाठींपोटीं ।

सुवर्ण घालितां पुटीं । झळकत उठी निजतेजें ॥६३॥

तैसा मज अर्पितां स्वधर्म । त्याचें सफळ होय निजकर्म ।

ऐसें नेणोनियां निजवर्म । कर्मभ्रम कर्मठां ॥६४॥

मज अर्पिती हातवटी । अवघड वाटेल जगजेठी ।

त्यासी माझी आवडी मोटी । त्याची दृष्टी मदर्पण ॥६५॥

कृष्णीं निश्चळ ज्याचें मन । त्याचें कर्म तितुकें कृष्णार्पण ।

त्यासी न अर्पितांही जाण । सहजें मदर्पण होतसे ॥६६॥

जो रथीं निश्चळ होऊनियां बैसे । तो न चळतांही चालतु दिसे ।

जाण स्वकर्म त्याचें तैसें । अनायासें मज अर्पे ॥६७॥

यापरी होऊनि अकामात्मा । सुखें आचरावें स्वधर्मा ।

तेणें सांडूनि रजतमा । सत्त्वें पुरुषोत्तमा पावती ॥६८॥

वर्णाश्रमसमुद्‍भवा । मूळ आश्रयो मी वोळ्खावा ।

कळकर्मनिजस्वभावा । उपासावा मी एकु ॥६९॥

वर्णासी आश्रयो मी प्रसिद्ध । जे जन्मले मुखबाहूरुपाद ।

आश्रमा आश्रयो मी विशद । गर्जती वेद ये अर्थीं ॥७०॥

देवो देवी कुळाचार । यांचें वस्तीचें मी घर ।

एवं मी सर्वाधार । हा कर्मी विचार देखावा ॥७१॥

गुज परियेसीं उद्धवा । कर्माध्यक्षु मी जाणावा ।

कर्मी मीचि अभिलाषावा । क्रियेनें धरावा मी एकु ॥७२॥

एवं कर्मआदिमध्यअंतीं । मी अविनाशु धरितां चित्तीं ।

तीं कर्मेंचि निष्कर्में होतीं । जाण निश्चितीं उद्धवा ॥७३॥

आपण साहित्यिक आहात ? कृपया आपले साहित्य authors@bookstruckapp ह्या पत्त्यावर पाठवा किंवा इथे signup करून स्वतः प्रकाशित करा. अतिशय सोपे आहे.
Please join our telegram group for more such stories and updates.telegram channel

Books related to श्रीएकनाथी भागवत


चिमणरावांचे चर्हाट
नलदमयंती
सुधा मुर्ती यांची पुस्तके
श्यामची आई
झोंबडी पूल
सापळा
गांवाकडच्या गोष्टी
 भवानी तलवारीचे रहस्य
खुनाची वेळ
अश्वमेध- एक काल्पनिक रम्यकथा
लोकभ्रमाच्या दंतकथा
संभाजी महाराज - चरित्र (Chava)
शिवाजी सावंत
कथा: निर्णय
पैलतीराच्या गोष्टी