तेजो बलं धृतिः शौर्यं तितिक्षौदार्यमुद्यमः ।

स्थैर्यं ब्रह्मण्यतैश्वर्यं क्षत्रप्रकृतयस्त्विमाः ॥१७॥

ब्राह्मणप्रकृति दश लक्षण । तुज म्यां सांगितली सुलक्षण ।

आतां क्षात्रवृत्तीचे दश गुण । ऐक संपूर्ण उद्धवा ॥३६॥

`तेज' म्हणजे प्रतापशक्ती । जैसा क्षितितळींचा गभस्ती ।

ज्याचिया प्रतापदीप्तीं । लोपले जाती महींद्र ॥३७॥

क्षात्रधर्मी प्रथम काज । तया नांव जाण `तेज' ।

आतां क्षात्रबळाची वोज । ऐक चोज सांगेन ॥३८॥

ज्याच्या शरीरबळाचें कोड । एकला लक्षावरी दे झड ।

जरी तुटला दुधड । तरी वैरियांचे तोंड विभांडी ॥३९॥

रिघतां रणामाझारीं । दुजयाचें साह्य न विचारी ।

जेवीं वनगजीं केसरी । तेवीं रिघोनि दळभारीं विभांडी वीर ॥१४०॥

आकाश दाटल्या निशाचरीं । भूमंडळ कोंदल्या असुरीं ।

ऐसे प्रबळ बळें आल्या वैरी । ज्याचे धृतीमाझारीं विस्मयो नुठी ॥४१॥

आकाश पडावया गडाडी । पृथ्वी उलथावया हडबडी ।

तरी ज्याचे धृतीची रोकडी । नव्हे वांकुडी रोमावळी ॥४२॥

वोडवलियाही कल्पांता । धाक रिघों नेणे ज्याच्या चित्ता ।

ऐसें निजधैर्य स्वभावतां । `धृति' तत्त्वतां ती नांव ॥४३॥

चौर्‍याशीं दंडायुधें धरूं जाणती । शस्त्रास्त्र-धारणाशक्ती ।

स्वधर्में आवश्यकें करिती । या नांव `धृति' क्षत्रियांची ॥४४॥

शूरांचें शौर्य तें कैसें । शत्रूंचें निःशेष नांवचि पुसे ।

वैरी कोणी कोठेंचि नसे । करणें ऐसें तें शौर्य ॥४५॥

धर्मयुद्धाची शौर्यवृत्ती । जेणें विजयश्री चढे हातीं ।

दुश्चित्त निःशस्त्री न हाणिती । पळतया न मारिती महाशूर ॥४६॥

संमुख आलिया रणांगणीं । मागें पावो न ठेवीं रणीं ।

एकला विभांडी वीरक्षोणी । हे स्वधर्मकरणी निजशौर्यें ॥४७॥

मृत्यूएवढा महावैरी । जो निःशेष नाहीं करी ।

त्याच्या शौर्याची थोरी । सुरासुरी वानिजे ॥४८॥

एवं निजशौर्यनिर्धारा । निर्वैर करणें धरा ।

हा चौथा गुण खरा । जाण क्षात्रद्वारा क्षत्रियांचा ॥४९॥

शस्त्रांचे घाय वाजतां माथां । कां सपिच्छ बाण खडतरतां ।

रणांगणीं न सरे मागुता । हे `सहिष्णुता' क्षत्रियाची ॥१५०॥

आलिया गजदळाचे थाट । महावीरांचे घडघडाट ।

तो यावा साहे सुभट । `सहिष्णुता' चोखट ती नांव ॥५१॥

समुद्रलहरींच्या संपाता । कुलाचल न सरे परता ।

तेवीं परसैन्याच्या आघाता । न सरे मागुता रणांगणीं ॥५२॥

तेथ यश‍अपयशांची व्यथा । हर्षशोकविषमता ।

बाधीना क्षत्रियांच्या चित्ता । सर्वसहिष्णुता या नांव ॥५३॥

या नांव ` तितिक्षा ' जाण । हें क्षत्रियांचें पांचवे लक्षण ।

ऐक औदार्याचा गुण । दातेपण क्षत्रियांचें ॥५४॥

क्षत्रियांचे प्रकृतीस जाण । द्रव्य तें तृणसमान ।

याचकांचें निवे मन । तंव देणें दान सर्वस्व ॥५५॥

देश काल सत्पात्र स्थान । तेथही देऊनि सन्मान ।

निर्विकल्पभावें गहन । देणें दान विध्युक्त ॥५६॥

चंद्र चकोरातें पाहीं । सदा देतां नुबगे कंहीं ।

तेवीं हा याचकाचे ठायीं । पराङ्‍मुखता नाहीं क्षत्रियासी ॥५७॥

ऐसें स्वाभाविक जें दान । हा क्षत्रियांचा प्रकृतिगुण ।

या नांव गा `उदारपण' । सहावें लक्षण क्षत्रियांचें ॥५८॥

परमार्थप्राप्तीउपायीं । स्वधर्मनिष्ठा क्षत्रियांठायीं ।

जो जो व्यवसावो करणें कांहीं । तो `उद्यम' पाहीं बोलिजे ॥५९॥

वेंचूनियां निजप्राण । गोब्राह्मणांचे संरक्षण ।

स्वधर्में प्रजापालन । प्रथ्वीरक्षण निरुपद्रव ॥१६०॥

या नांव गा `उद्यम' जाण । क्षत्रियांचे सातवें लक्षण ।

आतां स्वधर्मस्थैर्यगुण । तेहीं निरूपण अवधारीं ॥६१॥

गोब्राह्मणसंरक्षणता । स्वधर्मी प्रजापतिपाळता ।

ये ठायीं उबगु न ये चित्ता । या नांव `स्थिरता' क्षत्रियांची ॥६२॥

स्वधर्मीं जे स्थिरता । तें आठवें लक्षण तत्त्वतां ।

ब्राह्मणभक्तीची जे कथा । ऐक आतां सांगेन ॥६३॥

परमार्थप्राप्तीचें कारण । क्षत्रियासी मुख्यत्वें गुरु ब्राह्मण ।

त्या ब्राह्मणाचें ब्रह्मभावें भजन । सर्वस्वें जाण करावें ॥६४॥

ब्राह्मभावें ब्राह्मणभजन । विधियुक्त देवोनि सन्मान ।

अनुदिनीं ब्राह्मणपूजन । सद्‍भावें जाण जो करी ॥६५॥

जो मद्‍भावें ब्राह्मणपूजा । सन्मानें सुखी करी द्विजा ।

उद्धवा तो आत्मा माझा । तेणें मज अधोक्षजा पूजिलें ॥६६॥

क्षत्रिय सन्मानें द्विज पूजिती । तेणें त्यांसी ऐश्वर्यप्राप्ती ।

ब्राह्मण ब्राह्मणां द्वेषिती । तेणें ते पावती दरिद्रदुःख ॥६७॥

ऐसें करितां ब्राह्मणभजन । मी परब्रह्म होय त्या अधीन ।

त्याच्या ऐश्वर्याचें चिन्ह । दहावें लक्षण तें ऐक ॥६८॥

न करितां ब्राह्मणभजन । अंगीं ऐश्वर्य न ये जाण ।

मी जाहलों षडगुणैश्वर्यसंपन्न । सदा द्विजचरण हृदयीं दृढ वाहतां ॥६९॥

ब्राह्मणभजनमार्गें । ब्रह्मसुख पायां लागे ।

ब्रह्मसायुज्य घर रिघे । तरी भक्त नेघे द्विजभजनें ॥१७०॥

ब्राह्मणभजनें स्वभावतां । माझी सत्ता ये त्याच्या हाता ।

तेव्हां त्याची आज्ञा वंदिती माथां । जाण तत्त्वतां सुरासुर ॥७१॥

त्याचे आज्ञेभेण । पडों न शके अवर्षण ।

न्यायतां प्रजापालन । धर्मसंरक्षण त्याचेनी ॥७२॥

येणेंच स्वधर्में अतिचोख । भरत पुरूरवा जनकादिक ।

महाऐश्वर्य पावले देख । अलोकिक द्विजभजनें ॥७३॥

एवं क्षत्रियांचें दशलक्षण । तुज म्यां केलें निरूपण ।

यांत मुख्यत्वें ब्राह्मणभजन श्रेयस्कर सर्वांसी ॥७४॥

वैश्याचे प्रकृतीस जाण । स्वाभाविक पंचलक्षण ।

ऐक त्याचेंही निरूपण । आचरण यथार्थे ॥७५॥

आपण साहित्यिक आहात ? कृपया आपले साहित्य authors@bookstruckapp ह्या पत्त्यावर पाठवा किंवा इथे signup करून स्वतः प्रकाशित करा. अतिशय सोपे आहे.
Please join our telegram group for more such stories and updates.telegram channel

Books related to श्रीएकनाथी भागवत


चिमणरावांचे चर्हाट
नलदमयंती
सुधा मुर्ती यांची पुस्तके
श्यामची आई
झोंबडी पूल
सापळा
गांवाकडच्या गोष्टी
 भवानी तलवारीचे रहस्य
खुनाची वेळ
अश्वमेध- एक काल्पनिक रम्यकथा
लोकभ्रमाच्या दंतकथा
संभाजी महाराज - चरित्र (Chava)
शिवाजी सावंत
कथा: निर्णय
पैलतीराच्या गोष्टी