अहं त्रिवृन्मोहविकल्पहेतुर्वैकारिकस्तामस ऐन्द्रियश्च ॥३२॥

आत्मा परिज्ञानमयो विवादो ह्यस्तीति नास्तीति भिदाऽर्थनिष्ठः ।

अहंअध्यासें संसारप्राप्ती । जीवासी लागली निश्चितीं ।

त्या अहंकाराचे निवृत्तीं । भवनिर्मुक्ती जीवासी ॥७३॥

ऐसा बाधकत्वें दुर्धर । कैंचा उठिला अहंकार ।

हाही पुसों पाहसी विचार । ऐक साचार सांगेन ॥७४॥

स्वस्वरुपातें विसरुन । दृढ जें स्फुरे मीपण ।

तोचि अहंकार जाण । विकारें त्रिगुणक्षोभक ॥७५॥

जागृतीचा जो विसरु । तोचि स्वप्नसृष्टीचा विस्तारु ।

वस्तुविमुख जो अहंकारु । तोचि संसारु त्रिगुणात्मक ॥७६॥

विकारें क्षोभती तिन्ही गुण । हें विस्मरण मोहाचें लक्षण ।

तेणें विकारले तीन गुण । ते विभाग भिन्न अवधारीं ॥७७॥

मूळीं बोलिला वैकारिक । तो अहंकार जाण सात्त्विकू ।

तो चित्तचतुष्टयद्योतूक । होय प्रकाशकू अधिदैवें ॥७८॥

सत्त्वापासोनि उपजे मन । मनापासाव विकार गहन ।

यालागीं वैकारिक जाण । सत्त्वगुण बोलिजे ॥७९॥

ज्ञान कर्म उभय पंचक । हा इंद्रियांचा दशक ।

जाहला रजोगुण द्योतक । यालागीं ऐंद्रियक म्हणिपे त्यासी ॥३८०॥

तामस गुण जो कां येथें । आकाशादि पंचीकृतें ।

आवरणरुपें महाभूतें । विषयसमवेतें उपजवी ॥८१॥

महाभूतें विषयपंचक । झाला तमोगुण प्रकाशक ।

यालागीं भूतादि देख । यासी आवश्यक बोलिजे ॥८२॥

एवं त्रिगुणगुणविकारें । काम्यकर्मसंस्कारें ।

सबळ होऊनि अहंकारें । संसारीं संचरे नाना हेतु ॥८३॥;

या प्रकृतिविकारांपासून । आत्मा अतिशयें भिन्न ।

जेवीं मृगजळातें भरुन । अलिप्त भानू नभामाजीं ॥८४॥

जैसा प्रकाशोनि सर्पाकार । सर्पासी नातळे स्वयें दोर ।

तेवीं प्रकाशोनि संसार । निःसंग निर्विकार निजात्मा ॥८५॥

जेवीं कृष्ण पीत रक्त श्वेत । स्फटिक ठेवितां तेथतेथ ।

जरी तदाकार भासत । तरी तो अलिप्त शुद्धत्वें ॥८६॥

तैसा गुणसंगें जीवात्मा बद्ध । दिसे तरी तो अतिशुद्ध ।

हा नेणोनियां निजबोध । करिती विवाद मतवादी ॥८७॥

एक म्हणती आत्मा देही । एक म्हणती तो विदेही ।

एक म्हणती आत्म्याच्या ठायीं । हे दोन्ही नाहीं सर्वथा ॥८८॥

एक म्हणती आत्मा सगुण । एक म्हणती तो गुणविहीन ।

एक म्हणती ते वेगळी खूण । सगुण निर्गुण परमात्मा ॥८९॥

एक प्रतिपादिती भेद । एक प्रतिपादिती अभेद ।

एक म्हणती दोन्ही अबद्ध । आमुचें मत शुद्ध देहात्मवादू ॥३९०॥

एक म्हणती हें मिथ्याभूत । प्रत्यक्ष दिसताहे जो येथ ।

तो प्रपंच मानिती सत्य । हेंचि मत एकाचें ॥९१॥

ऐसे भेदवाद सकळ । विचारितां अज्ञानमूळ ।

आत्मा चिन्मात्र केवळ । भेदातें समूळ छेदक ॥९२॥

’आत्मा परिज्ञानमय’ शुद्ध । हें श्लोकींचें मूळ पद ।

तेणें निरसे अज्ञानभेद । आत्मा शुद्ध बुद्ध चिदात्मा ॥९३॥

जेवीं सनक्षत्र रजनी । निवटीत प्रकटे तरणी ।

तेवीं सभेद कार्य निरसूनी । प्रकट चित्किरणीं चिद्भानू ॥९४॥

तेथ गुणेंसी माया उडे । भेदासहित वाद बुडे ।

मूळासह अज्ञान खुडे । चहूंकडे सच्चिदानंद ॥९५॥

आत्मा सच्चिदानंद पूर्ण । तेथ सकळ मिथ्या अज्ञान ।

तें अज्ञाननिरासीं साधन । विवेक सांख्यज्ञान व्यर्थ दिसे ॥९६॥

तेचि विषयींचें निरुपण । श्र्लोकार्धें सुलक्षण ।

स्वयें सांगताहे श्रीकृष्ण । साध्यसाधनविभाग ॥९७॥;

आपण साहित्यिक आहात ? कृपया आपले साहित्य authors@bookstruckapp ह्या पत्त्यावर पाठवा किंवा इथे signup करून स्वतः प्रकाशित करा. अतिशय सोपे आहे.
Please join our telegram group for more such stories and updates.telegram channel

Books related to श्रीएकनाथी भागवत


चिमणरावांचे चर्हाट
नलदमयंती
सुधा मुर्ती यांची पुस्तके
श्यामची आई
झोंबडी पूल
सापळा
गांवाकडच्या गोष्टी
 भवानी तलवारीचे रहस्य
खुनाची वेळ
अश्वमेध- एक काल्पनिक रम्यकथा
लोकभ्रमाच्या दंतकथा
संभाजी महाराज - चरित्र (Chava)
शिवाजी सावंत
कथा: निर्णय
पैलतीराच्या गोष्टी