श्रीभगवानुवाच ।

सत्त्वं रजस्तम इति गुणा बुद्धेर्न चात्मनः ।

सत्त्वेनान्यतमौ हन्यात् सत्त्वं सत्त्वेन चैव हि ॥१॥

सत्त्वरजतमादि गुण । निश्चयेंसी मायेचे जाण ।

हें द्वादशाध्यायीं निरूपण । तुज म्यां संपूर्ण सांगीतलें ॥३१॥

सच्चिदानंदू जो येथ । आत्म्यासीं अभिन्न नित्य ।

तैसे गुण नव्हती समस्त । ते प्राकृत प्रकृतिकार्यें ॥३२॥

जें सद तेंचि चिद । जें चिद तोचि आनंद ।

स्वरूपीं नाहीं त्रिविध भेद । तें एकवद सच्चिदानंद ॥३३॥

जेवीं श्वेतता मृदु मधुर । त्रिविध भेदें एक साखर ।

तेवीं सच्चिदानंद अविकार । वस्तु साकार एकवद ॥३४॥

प्रकृति गुणांतें उपजविती । गुणांस्तव सबळ प्रकृती ।

गुणांसी आत्म्यासी संगती । न घडे कल्पांतीं उद्धवा ॥३५॥

येथ विद्याउत्पत्तिलक्षण । स्वयें सांगे नारायण ।

करूनि गुणें गुणांचें मर्दन । सद्विद्या जाण साधावी ॥३६॥

सत्त्व वाढवून सुरवाडें । जैं रज तम निःशेष झडे ।

तैं सद्विद्या हाता चढे । सत्त्वाची वाढी मोडे निजसत्त्वेकरूनी ॥३७॥

सर्पु लागला होय ज्यासी । विष खादल्या उतार त्यासी ।

तें विष खातां येरे दिशीं । आत्मघातासी वाढवी ॥३८॥

तैसें रजतमलोपें सत्त्व वाढे । वाढलें सत्त्व बाधकत्वें कुडें ।

तेही बाधा मी तुज पुढें । अतिनिवाडें सांगेन ॥३९॥

मी अलिप्त कर्मकार्या । मी ज्ञाता मी महासुखिया ।

ऐशा वाढवूनि अभिप्राया । गुणें गुणकार्या गोंविजे सत्त्वे ॥४०॥

ऐसा वाढला जो सत्त्वगुण । त्यासी उपशमात्मक निजसत्त्वे जाण ।

समूळ करावें निर्दळण । तैं समाधान पाविजे ॥४१॥

उद्धवा तूं ऐसें म्हणसी । समानता तिहीं गुणांसी ।

केवीं वाढी होईल सत्त्वासी । गुण गुणांसी राखण ॥४२॥

वाढल्या तमोगुण । नावडे तेव्हां ज्ञानध्यान ।

नावडे त्याग भोग चंदन । निद्रा दारुण कां कलहो ॥४३॥

वाढल्या रजोगुण । ऐकतां ज्ञाननिरूपण ।

त्याचें भोगासक्त मन । सदा ध्यान विषयांचे ॥४४॥

धनलोभ सुदल्या दिठी । पांपरा घेतल्या क्रोध नुठी ।

हे रजोगुणाची कोटी । लोभिष्ट पोटीं स्त्रीपुत्रां ॥४५॥

वाढलिया सत्त्वगुण । स्त्रियादिभोगीं उदासीन ।

सदा करी भगवच्चिंतन । कां करी कीर्तन हरीभक्ती ॥४६॥

क्रोधलोभमोहलक्षण । सत्त्वकाळीं नुठे जाण ।

परी एकला केवीं वाढे सत्त्वगुण । गुणांसी राखण गुण होती ॥४७॥

मागें तम पुढें रज पूर्ण । मध्यें अडकला सत्त्वगुण ।

तो कैसेनि वाढेल जाण । अडकलेपण सुबद्ध ॥४८॥

ऐसी आशंका धरूनि जाण । म्हणसी वाढेना सत्त्वगुण ।

तें सत्त्ववृद्धीचें लक्षण । ऐक संपूर्ण सांगेन ॥४९॥

आपण साहित्यिक आहात ? कृपया आपले साहित्य authors@bookstruckapp ह्या पत्त्यावर पाठवा किंवा इथे signup करून स्वतः प्रकाशित करा. अतिशय सोपे आहे.
Please join our telegram group for more such stories and updates.telegram channel

Books related to श्रीएकनाथी भागवत


चिमणरावांचे चर्हाट
नलदमयंती
सुधा मुर्ती यांची पुस्तके
श्यामची आई
झोंबडी पूल
सापळा
गांवाकडच्या गोष्टी
 भवानी तलवारीचे रहस्य
खुनाची वेळ
अश्वमेध- एक काल्पनिक रम्यकथा
लोकभ्रमाच्या दंतकथा
संभाजी महाराज - चरित्र (Chava)
शिवाजी सावंत
कथा: निर्णय
पैलतीराच्या गोष्टी