एधमाने गुणे सत्त्वे देवानां बलमेधते ।

असुराणां च रजसि तमस्युद्धव रक्षसाम् ॥१९॥

दैवी आसुरी राक्षसी स्थिती । हे त्रिगुण गुणांची संपत्ती ।

जे जे ब्रह्मांडीं इंद्रियवृत्ती । तेचि स्थिती पिंडींही ॥६३॥

ब्रह्मांडीं सकळ देव । महापुरुषाचे अवयव ।

पिंडींही तेचि स्वयमेव । वर्तती सर्व निजऐक्यें ॥६४॥

उचित स्वधर्मशास्त्रस्थिती । निवृत्तिकर्मी जे प्रवृत्ती ।

ऐशी जेथ इंद्रियवृत्ती । ते दैवी संपत्ती सत्वस्थ ॥६५॥

कामाभिलाष दृढ चित्तीं । आणि स्वधर्मी तरी वर्तती ।

ऐशी जे इंद्रियस्थिती । जे आसुरी संपत्ती राजसी ॥६६॥

सलोभमोहें क्रोध चित्तीं । सदा अधर्मी प्रवृत्ती ।

ऐशी जे इंद्रियस्थिती । ते राक्षसी संपत्ती तामसी ॥६७॥

क्षणें सकाम क्षणें निष्काम । ऐसा जेथ वाढे स्वधर्म ।

तेथ देवां असुरां परम । होय संग्राम वृत्तीसी ॥६८॥

चित्तीं वाढवूनि मोहभ्रम । अधर्मचि मानी स्वधर्म ।

तैं राक्षसाचा पराक्रम । देवासुरां परम निर्दाळी ॥६९॥

सकामनिष्काममोहभ्रमेंसी । वृत्ती वर्ते गा जयापाशीं ।

तेथ देवांअसुरांराक्षसांसीं । कलहो अहर्निशीं अनिवार ॥२७०॥

क्षणैक रति परमार्थी । क्षणैक रति अर्थस्वार्थी ।

क्षणैक होय अनर्थी । परदारारती परद्रव्यें ॥७१॥

ऐशिये गा चित्तवृत्तीं । कदा नुपजे निजशांती ।

मा परमार्थाची प्राप्ती । कैशा रीती होईल ॥७२॥

साधक सर्वदा पुसती । कोण बाधा असे चित्तवृत्ती ।

ते बाधकत्वाची स्थिती । विशद तुजप्रती सांगीतली ॥७३॥

एकचि गुण जैं पुरता जोडे । तैं एकविध वृत्ती वाढे ।

हें तंव सर्वथा न घडे । गुण गुणासी भिडे उपमर्दें ॥७४॥

एकचि न जोडे गुणावस्था । यालागीं नव्हे एकविधता ।

तेणें अनिवार भवव्यथा । बाधी भूतां गुणक्षोभें ॥७५॥

तम अधर्माकडे वाढे । रजोगुण देहकर्माकडे ।

सत्वगुणासी वाढी न घडे । मुक्तता जोडे कैसेनी ॥७६॥

रजतमउभयसंधीं । सत्व अडकलें दोहींमधीं ।

तें वाढों न शके त्रिशुद्धीं । नैराश्यें वृद्धी सत्वगुणा ॥७७॥

त्रिगुण गुणांची त्रिपुटी । आपण कल्पी आपल्या पोटीं ।

तेंचि भवभय होऊनियां उठी । लागे पाठीं बाधकत्वें ॥७८॥

सत्वें देवांसी प्रबळ बळ । रजोगुणें दैत्य प्रबळ ।

तमोगुणें केवळ । आतुर्बळ राक्षसां ॥७९॥

हे गुणवृत्तींची व्यवस्था । समूळ सांगीतली कथा ।;

आतां त्रिगुणांच्या तीन अवस्था । ऐक तत्त्वतां सांगेन ॥२८०॥

आपण साहित्यिक आहात ? कृपया आपले साहित्य authors@bookstruckapp ह्या पत्त्यावर पाठवा किंवा इथे signup करून स्वतः प्रकाशित करा. अतिशय सोपे आहे.
Please join our telegram group for more such stories and updates.telegram channel

Books related to श्रीएकनाथी भागवत


चिमणरावांचे चर्हाट
नलदमयंती
सुधा मुर्ती यांची पुस्तके
श्यामची आई
झोंबडी पूल
सापळा
गांवाकडच्या गोष्टी
 भवानी तलवारीचे रहस्य
खुनाची वेळ
अश्वमेध- एक काल्पनिक रम्यकथा
लोकभ्रमाच्या दंतकथा
संभाजी महाराज - चरित्र (Chava)
शिवाजी सावंत
कथा: निर्णय
पैलतीराच्या गोष्टी